नवी दिल्ली : प्रतिनिधी : काँग्रेसचे राष्ट्रीय अध्यक्ष आणि राज्यसभेतील विरोधी पक्षनेते मल्लिकार्जुन खरगे यांनी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांना लोकसभा उपाध्यक्षपदाची निवडणूक घेण्याची विनंती केली आहे. लोकसभा उपाध्यक्षपद हे सलग दोन लोकसभा टर्म्सपासून रिक्त असून घटनात्मक तरतुदी आणि लोकशाही नियमांचे उल्लंघन आहे, असे त्यांनी पंतप्रधानांना पाठवलेल्या पत्रात म्हटले आहे. (Deputy Speaker)
सलग दोन लोकसभा टर्मसाठी या पदाच्या रिक्त पदावर प्रकाश टाकताना, खरगे म्हणाले की हे “भारताच्या लोकशाही राजकारणासाठी चांगले संकेत देत नाहीत. संविधानातील सुव्यवस्थित तरतुदींचेही उल्लंघनही आहे”.
एक्सवर पोस्टमध्ये खर्गे यांनी असे म्हटले आहे, “पहिल्या लोकसभेपासून ते सोळाव्या लोकसभेपर्यंत, प्रत्येक सभागृहात एक उपसभापती होता. एकूणच, प्रमुख विरोधी पक्षाच्या सदस्यांमधून उपसभापतीची नियुक्ती करणे ही एक सुप्रसिद्ध परंपरा आहे, सतराव्या लोकसभेत एकही उपसभापती निवडला गेला नाही आणि सध्याच्या अठराव्या लोकसभेतही हेच उदाहरण कायम आहे.” (Deputy Speaker)
कशी होते लोकसभा उपाध्यक्षपद निवडणूक
लोकसभेचे उपाध्यक्ष हे भारताच्या संसदेच्या कनिष्ठ सभागृहातील एक महत्त्वाचे संवैधानिक पद आहे. लोकसभेच्या सभापतींची निवड झाल्यानंतर लगेचच लोकसभेच्या सदस्यांद्वारे, सहसा त्यांच्यामधूनच, उपसभापतीची निवड केली जाते. उपसभापतींची प्राथमिक भूमिका म्हणजे सभापतींच्या अनुपस्थितीत लोकसभेचे कामकाज चालवणे आणि सभागृहाचे सुरळीत कामकाज सुनिश्चित करणे. उपसभापतींना अध्यक्षपद भूषवताना सभापतींसारखेच अधिकार असतात, ज्यात सुव्यवस्था राखणे, सुव्यवस्थेच्या मुद्द्यांवर निर्णय घेणे आणि वादविवाद व्यवस्थापित करणे यांचा समावेश असतो. (Deputy Speaker)
महत्त्वाचे म्हणजे, उपसभापतींनी राजकीय पक्षातून निवडून आलेले असूनही, सभापतींप्रमाणेच निष्पक्ष पद्धतीने काम करणे अपेक्षित आहे. पारंपारिकपणे, हे पद बहुतेकदा विरोधी पक्षाच्या सदस्याला किंवा दुसऱ्या पक्षाच्या सदस्याला समतोल राखण्यासाठी दिले जाते,. संसदीय प्रक्रिया टिकवून ठेवण्यासाठी आणि सभापती अनुपस्थित असताना लोकसभेच्या कामकाजात सातत्य सुनिश्चित करण्यासाठी हे पद महत्त्वाचे आहे.
भारतातील लोकसभेचे शेवटचे उपाध्यक्ष अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम (एआयडीएमएमके) चे एम. थंबी दुराई होते. त्यांनी १६ व्या लोकसभेत (२०१४-२०१९) उपसभापती म्हणून काम पाहिले (Deputy Speaker)
यांनी भूषवले लोकसभा उपाध्यक्ष
एम अनंतशायनम १९५२ – १९५६
सरदार हुकुम सिंह १९५६-१९६२
एस.व्ही. कृष्णमुर्ती १९६२-१९६८
आर.के.खानडीकर १९६७-१९६९
गौडे मुरारी १९७७-१९७९
जी लक्ष्मणन १९८०-१९८४
एम.थंबीदुरई १९८५-१९८९
शिवराज पाटील १९९०-१९९१
एम मल्लिकारजुनैय्या १९९१-१९९६
सूरजभान १९९६-१९९७