कॉक्रोच जनता पार्टी ही संघाची `बी टीम` आहे का?

गेल्या दोन दिवसांत सर्वाधिक विचारला गेलेला प्रश्न म्हणजे कॉक्रोच जनता पार्टी ही राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाची बी टीम आहे का? हा प्रश्न काही मुद्द्यांच्या आधारे समजून घ्यायला हवा. (Cockroach Janata Party is RSS’s ‘B Team’?)

• राकेश कायस्थ

१.कॉक्रोच जनता पार्टी (CJP) प्रत्यक्ष किंवा अप्रत्यक्षपणे आरएसएसशी (RSS) जोडलेली असावी, असा संशय निर्माण होण्यामागचे सर्वात मोठे कारण म्हणजे २०११ चा अनुभव. अण्णा हजारे यांचे कथित भ्रष्टाचारविरोधी आंदोलन गांधीवादी असल्याचा दावा करत सुरू झाले होते; पण पुढे अनेकांच्या मते ते संघाचा मोठा राजकीय गेम प्लॅन ठरले. आणि भारतातील फॅसिस्ट राजकारणाची पायाभरणी त्यातून झाली. (Cockroach Janata Party is RSS’s ‘B Team’?)

२.भारतात संघवाद, संविधानवाद आणि धर्मनिरपेक्षता या संकल्पना गेल्या काही दशकांत एकमेकांत मिसळून गेल्या आहेत. विशेषतः १९९० नंतर ही परिस्थिती अधिक ठळक झाली. अन्यथा एक काळ असा होता की अटल बिहारी वाजपेयी आणि लालकृष्ण अडवाणी यांच्यासारखे नेते भारतीय राजकारणात आपल्याला ‘अस्पृश्य’ समजू नये, अशी विनवणी करताना दिसत होते.

विचारशून्यतेला प्रतिष्ठा (Cockroach Janata Party is RSS’s ‘B Team’?)

३.कोणत्याही लोकप्रिय जनआंदोलनाकडे संशयाने पाहण्याचे सर्वात मोठे कारण अरविंद केजरीवाल ठरले. विचारशून्यतासुद्धा एक राजकीय विचारधारा असू शकते, हे केजरीवाल यांनी जणू सिद्ध करून दाखवले. गांधीवादी प्रतिमा उभी करून आणि उपोषणासारख्या मार्गांचा वापर करून ते सत्तेत आले. पण सत्तेत आल्यानंतर त्यांनी मुख्यमंत्री कार्यालयातून गांधीजींचे फोटो हटवले. इतकेच नव्हे, तर भारतीय चलनावर गांधीजींच्या जागी लक्ष्मीचे चित्र असावे, अशीही भूमिका जाहीरपणे मांडली. (Cockroach Janata Party is RSS’s ‘B Team’?)

४.केजरीवाल यांची विचारशून्यता आणि राजकीय संधीसाधूपणा अत्यंत धोकादायक होता. काही उदाहरणांतून ते स्पष्ट होते. दिल्लीमध्ये मुस्लीम मतदारांनी आम आदमी पक्षाला मोठ्या प्रमाणात मतदान केले. मात्र दिल्ली दंगलीच्या वेळी केजरीवाल जवळजवळ शांत राहिले. कोविड काळात माध्यमांच्या एका वर्गाने मुस्लीमविरोधी मोहिम उभी केली. त्यावेळीदिल्ली सरकारने तबलीगी जमातीत सहभागी झालेल्यांची स्वतंत्र आकडेवारी जाहीर करून त्या वातावरणाला अधिक बळ दिले.

केजरीवालांचे उलटसुलट दावे

५.केजरीवाल यांनी अनेकदा अभिमानाने सांगितले आहे की त्यांचे वडील आणि कुटुंबातील इतर काही लोक संघाशी संबंधित होते. मात्र मद्यधोरण घोटाळ्याच्या सुनावणीदरम्यान त्यांनी न्यायालयात असा युक्तिवाद केला की ते संघविरोधी आहेत आणि संबंधित न्यायाधीश RSSच्या कार्यक्रमांना जातात, त्यामुळे त्यांच्या निर्णयांमध्ये पूर्वग्रह असू शकतो. अशा प्रकारच्या भूमिका भारतीय राजकारणातील प्रत्येक नव्या ‘उत्पादनाकडे’ संशयाने पाहण्यास भाग पाडतात. (Cockroach Janata Party is RSS’s ‘B Team’?)

६.संघ ही देशातील सर्वात मोठी विभाजनवादी शक्ती असल्याचा आरोप अनेकदा केला जातो. त्यांची स्वतःची ठोस नैतिक चौकट नसून परिस्थितीनुसार वेगवेगळे मुखवटे धारण करण्यात ते पारंगत असल्याचे म्हटले जाते. २०२४ नंतर नरेंद्र मोदी आणि मोहन भागवत यांच्यातील संबंध बिघडल्याच्या बातम्या सातत्याने समोर आल्या. भाजप अध्यक्ष जे. पी. नड्डा यांनी “भाजपला आता संघाची गरज नाही” असे म्हटले, तर दुसरीकडे मोहन भागवत यांनी मोदींना ‘अवतारी पुरुष’ म्हणण्याच्या राजकारणाची खिल्ली उडवली. अशा परिस्थितीत काहींना वाटते की मोदींना नियंत्रणात ठेवण्यासाठी संघ एखादी पर्यायी राजकीय शक्ती उभी करू शकतो. जी शक्ती मोदींना कमकुवत करेल. पण भाजप आणि संघाच्या मूळ राजकारणाचे फारसे नुकसान होऊ देणार नाही.

७.मात्र इथेच सर्वात मोठा प्रश्न उभा राहतो. बनावट एन्काउंटर करताना पोलिस स्वतःच्या हातापायांवर गोळ्या झाडून घेतात, पण छातीत कधीच मारत नाहीत. कॉक्रोच जनता पार्टी केवळ शिक्षणमंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांना हटवण्याची मागणी करत नाही; ती वारंवार भाजपवर देशाला विभाजनवादी राजकारणाच्या आगीत ढकलल्याचा आरोप करते. हाच या प्रकरणातील सर्वात मोठा पेच आहे.

हिंदू-मुस्लिम राजकारणाबद्दल संताप

८.मुस्लीम हा शब्द भाजप-आरएसएसच्या राजकारणातून काढून टाकला, तर त्यांच्या राजकीय मोहिमेचा मोठा भाग रिकामा होईल. हे माहीत असूनही संघ अशी एखादी शक्ती उभी करेल जी थेट त्यांच्या अस्तित्वालाच आव्हान देईल, हे जवळजवळ अशक्य वाटते. जर संघ खरोखरच असे काही करत असेल, तर त्याचा एकच अर्थ होऊ शकतो—देशातील तरुणांमध्ये वाढत असलेल्या असंतोषाची त्यांना कल्पना आली आहे. परिस्थिती स्फोटक होऊ नये म्हणून काही काळासाठी ते माघार घेण्यास तयार आहेत. मात्र एवढ्यात असा निष्कर्ष काढावा, असे वाटत नाही. (Cockroach Janata Party is RSS’s ‘B Team’?)

९.हिंदू-मुस्लीम राजकारणाबाबत देशातील तरुणांमध्ये प्रचंड संताप आहे, हे वास्तव आहे. त्याचवेळी काँग्रेससह संपूर्ण विरोधकांनी फॅसिझमविरोधातील लढाईत अनेकदा तडजोडीची भूमिका घेतली, हेही तितकेच खरे आहे. भाजप-आरएसएस सातत्याने काँग्रेससह संपूर्ण विरोधकांना “मुस्लिमांची पार्टी” म्हणून दाखवण्याचा प्रयत्न करत आहेत; पण विरोधकांकडून त्याला ठोस प्रत्युत्तर दिसत नाही. उलट, अनेक विरोधी नेते ‘सॉफ्ट हिंदुत्वा’ची भूमिका घेताना दिसतात, जी शेवटी सांप्रदायिक राजकारणालाच बळकटी देते.

भारताचा उलटा प्रवास

१०.सध्याच्या निवडणूकप्रधान राजकारणात संपूर्ण वैचारिक शुद्धता टिकवणे शक्य नाही. बाबरी मशिद पाडण्याचा अभिमान शिवसेनेने जाहीरपणे व्यक्त केला होता. असा पक्ष नरेंद्र मोदींच्या सांप्रदायिक राजकारणावर उघडपणे टीका करेल आणि काँग्रेसला ठाकरे गटाशी युती करावी लागेल, असे कोणाला स्वप्नात तरी वाटले होते का?

११.सांप्रदायिक राजकारणाने या देशाचे सर्वाधिक नुकसान केले आहे. जग नवीन आर्थिक आणि सामाजिक विकासाचे मॉडेल शोधत असताना भारत मात्र द्वेषाच्या राजकारणाच्या आधारावर उलट दिशेने धावताना दिसतो. कॉक्रोच जनता पार्टी (CJP) पुढे काय करेल हे भविष्यात स्पष्ट होईल; पण इतके मात्र निश्चित की तिने सांप्रदायिक राजकारणाशी संबंधित प्रश्न पुन्हा लोकचर्चेच्या केंद्रस्थानी आणले आहेत. काँग्रेससारखे पक्ष निवडणुकीतील संभाव्य नुकसानाच्या भीतीने ज्यावर फारसे स्पष्टपणे बोलताना दिसत नव्हते, असे प्रश्न चर्चेत आणले आहेत.