गुरुपौर्णिमा हा केवळ एक सण नाही, तर तो आपल्या जीवनात गुरुचे अनमोल स्थान अधोरेखित करणारा दिवस आहे. भारतीय संस्कृतीत गुरुला देवापेक्षाही श्रेष्ठ मानले गेले आहे, कारण गुरुच आपल्याला अज्ञानाच्या अंधारातून ज्ञानाच्या प्रकाशाकडे घेऊन जातो. हा दिवस शिष्याला आपल्या गुरुंप्रति कृतज्ञता व्यक्त करण्याची आणि त्यांचे आशीर्वाद घेण्याची एक सुवर्णसंधी देतो. गुरुवारी (१० जुलै) गुरुपौर्णिमा. त्यानिमित्त…(Guru paurnima)
-दीपक कुंभार
गुरु हा केवळ आपल्याला पुस्तकी ज्ञान देणारा शिक्षक नसतो, तर तो जीवनाच्या प्रत्येक टप्प्यावर आपल्याला मार्गदर्शन करणारा, प्रेरणा देणारा आणि आपले चारित्र्य घडवणारा शिल्पकार असतो. गुरु आपल्याला केवळ शैक्षणिक ज्ञानच देत नाहीत, तर जीवनातील नैतिक मूल्ये, चांगले संस्कार, आत्मविश्वास आणि योग्य-अयोग्य यातील फरकही शिकवतात. ते आपल्यातील सुप्त गुणांना ओळखून त्यांना फुलवण्यास मदत करतात आणि आपल्याला आपल्या ध्येयापर्यंत पोहोचण्यासाठी योग्य मार्ग दाखवतात. (Guru paurnima)
आपल्या जीवनात गुरुचे महत्त्व अनेक पटींनी आहे. ते आपल्याला योग्य दिशा दाखवून जीवनातील आव्हानांना सामोरे जाण्याची शक्ती देतात. जेव्हा आपण गोंधळलेल्या अवस्थेत असतो किंवा निर्णय घेण्यास असमर्थ असतो, तेव्हा गुरुचे मार्गदर्शन आपल्याला योग्य मार्ग निवडण्यास मदत करते. ते आपल्याला केवळ बाह्य जगाचे ज्ञान देत नाहीत, तर आत्मज्ञानाकडे वाटचाल करण्यासही प्रेरित करतात.
गुरु हे केवळ शाळेतील किंवा महाविद्यालयातील शिक्षक नसतात, तर आपले आई-वडील, मोठे बंधू-भगिनी, मित्र आणि असे कोणीही असू शकतात जे आपल्याला जीवनात काहीतरी शिकवतात किंवा आपल्याला चांगल्या मार्गावर चालण्यासाठी मदत करतात. अगदी निसर्ग किंवा एखादा प्रसंगही आपला गुरु असू शकतो, कारण ते आपल्याला अनेक धडे शिकवतात.
तंत्रज्ञानाने कितीही प्रगती केली असली तरी, गुरुचे वैयक्तिक मार्गदर्शन आणि प्रेरणा यांची जागा कोणतीही गोष्ट घेऊ शकत नाही. गुरुपौर्णिमा हा दिवस आपल्याला आठवण करून देतो की आपण आपल्या जीवनातील गुरुंना कधीही विसरू नये आणि त्यांच्याप्रति नेहमी कृतज्ञ राहावे.
रामकृष्ण परमहंस हे स्वामी विवेकानंदांचे आध्यात्मिक गुरु होते. विवेकानंदांचे जीवन घडवण्यात परमहंसांचे मोठे योगदान होते. स्वामीजी स्वतः म्हणतात, “If I have told the world anything great, it is all from my Master Ramakrishna.” एका सामान्य युवकाला जागतिक व्यासपीठावर नेणारे त्यांचे गुरु होते. (Guru paurnima)
डॉ. कलाम आपल्या आत्मचरित्रात लिहितात की, त्यांच्या शालेय जीवनातील शिक्षक श्री. अय्यादुराई सोलोमन यांनी त्यांना आत्मविश्वास दिला, वैज्ञानिक दृष्टिकोन दिला. ते म्हणतात, “A good teacher can inspire hope, ignite the imagination, and instill a love of learning.” हेच गुरुचे कार्य आहे – केवळ ज्ञान देणे नव्हे, तर व्यक्तिमत्त्व घडवणे.
आजच्या डिजिटल युगातही गुरूंचं महत्त्व कमी झालेलं नाही. आज शिक्षक, प्रशिक्षक, मेंटॉर, पालक, जीवनसंगिनी किंवा आपल्याला प्रेरणा देणारा कोणीही आपला गुरु ठरू शकतो. ज्ञानाचे स्वरूप बदलले असले, तरी ते देणाऱ्याचे महत्त्व अढळ आहे. कोरोना महामारीच्या काळात लाखो शिक्षकांनी ऑनलाईन शिक्षण घेऊन विद्यार्थ्यांना शिकवत राहिले – हे आधुनिक काळातील गुरूंचे समर्पणच नव्हे का? आजच्या आधुनिक जगातही गुरुचे महत्त्व कमी झालेले नाही. तंत्रज्ञानाने कितीही प्रगती केली असली तरी, गुरुचे वैयक्तिक मार्गदर्शन आणि प्रेरणा यांची जागा कोणतीही गोष्ट घेऊ शकत नाही.