पहलाज निहलानी शांतपणे जगाचा निरोप घेतला. २०१४ मध्ये नरेंद्र मोदी सत्तेवर आल्यानंतर “नव्या भारताच्या” नावाखाली जुन्या संस्थांचे स्वरूप बदलण्याचे आणि त्यांना कमकुवत करण्याचे जे मोठे अभियान सुरू झाले, त्यातील एक प्रतिनिधिक चेहरा म्हणजे पहलाज निहलानी होते.
राकेश कायस्थ
देशातील इतर संस्थांप्रमाणेच, प्रगतिशील विचारांनी ओळखल्या जाणाऱ्या भारतीय चित्रपटसृष्टीवरही राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचा प्रभाव निर्माण करण्याची इच्छा होती. त्यासाठी दोन वेगवेगळ्या प्रकारच्या व्यक्तींची निवड करण्यात आली. “खुली खिडकी”सारख्या मवाळ अश्लीलतेकडे झुकणाऱ्या चित्रपटांमध्ये काम केलेले आणि नंतर महाभारतात युधिष्ठिराची भूमिका करून प्रसिद्ध झालेले गजेंद्र चौहान यांची पुण्यातील प्रसिद्ध फिल्म अँड टेलिव्हिजन इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडिया (FTII) च्या प्रमुखपदी नियुक्ती करण्यात आली.
या निर्णयाने चित्रपटविश्व आणि विद्यार्थ्यांना मोठा धक्का बसला. भाजपचे खासदार परेश रावल यांनीसुद्धा एका टीव्ही चर्चेत गजेंद्र चौहान यांना थेट सांगितले होते, “तिथले विद्यार्थी फेलिनी, कुरोसावा आणि तारकोव्हस्की यांच्याबद्दल प्रश्न विचारतील, गजेंद्रजी. हे तुमच्याकडून होणार नाही. कृपया राजीनामा द्या.” पण FTII चा दर्जा घसरवण्याच्या मोहिमेत गजेंद्र चौहान ठामपणे टिकून राहिले. (Pahlaj Nihalani: The ‘Sanskaari’ Censor-man’s Quiet Exit)
आता पहलाज निहलानींची गोष्ट.,,,,,चित्रपट सेन्सॉर बोर्डाचे अध्यक्ष होताच निहलानी यांनी भारतीय सिनेमाला “संस्कारी” बनवण्याचा आणि त्याला जणू घुंघट घालण्याचा निर्धार केला. त्यांनी २८ तथाकथित अश्लील शब्दांची यादी तयार केली होती, ज्यामध्ये “हरामजादे”सारखे शब्दही होते.
त्यांनी चर्चित ‘उडता पंजाब’ या चित्रपटात तब्बल ८९ कट्स लावण्याचा आदेश दिला. इतकेच नव्हे, तर चित्रपटाच्या नावातून “पंजाब” हा शब्द काढून टाकण्याची मागणीही करण्यात आली. अखेर हे प्रकरण उच्च न्यायालयात गेले आणि न्यायालयाने फक्त एका किरकोळ कटसह चित्रपट प्रदर्शित करण्यास परवानगी दिली.
महिलांच्या लैंगिकतेवर आधारित ‘लिपस्टिक अंडर माय बुरखा’ या चित्रपटालाही निहलानी यांनी प्रमाणपत्र देण्यास नकार दिला होता. मोठ्या संघर्षानंतर आणि अपीलनंतर हा चित्रपट प्रदर्शित होऊ शकला. इतकेच नाही, तर भारतीय संस्कृतीचा दाखला देत जेम्स बॉण्डच्या चित्रपटांतील किसिंग सीन कापण्याची वकिलीही त्यांनी केली होती. कोणत्याही परिस्थितीत संघ परिवाराचे मन जिंकण्याचा त्यांचा प्रयत्न होता. (Pahlaj Nihalani: The ‘Sanskaari’ Censor-man’s Quiet Exit)
मात्र आता जरा चित्रपट निर्माता म्हणून त्यांच्या स्वतःच्या “संस्कारी” कामांकडे पाहूया….यादी खूप मोठी आहे; पण फक्त एका चित्रपटाचे उदाहरण पुरेसे आहे — ‘अंदाज’. १९९० च्या दशकात आलेल्या या चित्रपटात अनिल कपूर, करिश्मा कपूर आणि जुही चावला होते. द्विअर्थी गाण्यांच्या जोरावर बॉक्स ऑफिसवर यश मिळवण्यासाठी निहलानी यांनी काही “महान” गाणी तयार करून घेतली होती. “ये मालगाड़ी तू धक्का लगा, गरम हो गया इंजन धक्का देता जा…”
पण एवढ्यावर त्यांचे समाधान झाले नाही. त्याच चित्रपटातील दुसऱ्या गाण्यात अनिल कपूर लुंगी घालून जुही चावलासोबत बेडरूममध्ये नाचताना दिसतात आणि त्यांच्या तोंडून हे तथाकथित संस्कारी बोल बाहेर पडतात—“खड़ा है, खड़ा है, खड़ा है, दर पे तेरे आशिक खड़ा है, खोल-खोल-खोल दरवाजा खोल, बोल-बोल-बोल प्यार के बोल…”
सेन्सॉर बोर्डाच्या अध्यक्षपदावरून गेल्यानंतर निहलानी पुन्हा आपल्या जुन्या चित्रपट निर्मितीच्या धंद्यात सक्रिय झाले. नंतर अशीही बातमी आली की ते पुन्हा काही अतिशय “गरमागरम” दृश्यांनी भरलेला चित्रपट तयार करत आहेत. एका पत्रकाराने त्यांना विचारले की, “हे तुम्ही का करत आहात?” त्यावर त्यांनी दिलेले उत्तर अधिकच थेट होते — “हा माझा धंदा आहे.”
धंदा सुरू राहायलाच हवा. अलविदा निहलानी साहेब. तुम्ही कायम लक्षात राहाल. (Pahlaj Nihalani: The ‘Sanskaari’ Censor-man’s Quiet Exit)