महत्त्वाच्या नोंदी

काठमांडू : नेपाळमध्ये गेल्या काही वर्षांत झालेल्या सर्वांत तीव्र युवा उठावांपैकी गेले दोन दिवस सुरू असलेल्या आंदोलनाने नेपाळ हादरले आहे. सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर सरकारने घातलेल्या बंदीमुळे सुरू झालेल्या संतापाचे रूपांतर काठमांडूच्या रस्त्यांवर प्राणघातक संघर्षांमध्ये झाले. (Sudan Gurung)

या हिंसक कारवाईमुळे नेपाळचे पंतप्रधान केपी शर्मा ओली आणि गृह, कृषी, युवा आणि क्रीडा आणि जलमंत्री यांच्यासह अनेक कॅबिनेट मंत्र्यांना राजीनामा द्यावा लागला आहे. ओली यांनी यापूर्वी निदर्शनांमध्ये घुसखोरी केल्याबद्दल ‘‘प्रतिबंधित घटकांना’’ जबाबदार धरले होते. ही बंदी सेन्सॉरशिप नाही तर ‘नियमन’बद्दल असल्याचा दावा केला होता. (Sudan Gurung)

पीटीआयने दिलेल्या वृत्तानुसार, दोन दिवसांपासून सुरू असलेल्या हिंसक निदर्शनांमध्ये किमान २० जणांचा मृत्यू झाला आहे. ३०० हून अधिक जण जखमी झाले आहेत. निदर्शकांनी संसदेवर हल्ला केला. त्यांना रोखण्यासाठी सुरक्षा दलांनी पाण्याच्या तोफांचा, अश्रूधुराच्या नळकांड्या आणि अगदी गोळीबारही केला.

आंदोलकांच्या वाढत्या दबावामुळे सोमवारी सोशल मीडियांवरील बंदी मंत्रिमंडळाने मागे घेतली. तथापि, संतप्त निदर्शकांना शांत करण्यात ते अपयशी ठरले आहे. (Sudan Gurung)

या गोंधळादरम्यान, या चळवळीचा चेहरा म्हणून एक नाव पुढे आले आहे. ते आहे सुदान गुरुंग. एक कार्यकर्ता आणि युवा-चालित स्वयंसेवी संस्था ‘हामी नेपाळ’चा अध्यक्ष. गुरुंग अस्वस्थ युवा पिढीचा प्रतीक बनला आहे.

तर, सुदान गुरुंग कोण आहे? त्याची एनजीओ या अशांततेचे केंद्रबिंदू कशी बनली? आणि हा उठाव नेपाळसाठी एक महत्त्वाचा टप्पा का ठरू शकतो?…

सुदान गुरुंग कोण आहे?

नेपाळमध्ये सुरू असलेल्या निदर्शनाच्या आघाडीवर ३६ वर्षीय सुदान गुरुंग आहे. हळूहळू ही एक पूर्ण नागरी चळवळ बनली आहे. (Sudan Gurung)

सोशल मीडियावर, ही स्वयंसेवी संस्था गुरुंग यांचे वर्णन एक परोपकारी म्हणून करते. आपत्तींदरम्यान मदत कार्यांचे समन्वय साधण्यात गुरुंगने दशकाहून अधिक काळ घालवला आहे.

त्याचे काम आंतरराष्ट्रीय निधी आणि देणग्या एकत्रित करण्यापासून ते भूकंप, पूर आणि भूस्खलनाने ग्रस्त असलेल्या समुदायांमध्ये आपत्कालीन पुरवठा करण्यापर्यंत आहे. (Sudan Gurung)

ब्लॅकआउट होण्यापूर्वी, हामी नेपाळने ८ सप्टेंबर रोजी मैतीघर मंडळा येथे निदर्शने करण्याचे आवाहन करण्यासाठी त्यांच्या इंस्टाग्राम आणि डिस्कॉर्ड पेजचा वापर केला. त्यांनी ‘निषेध कसा करायचा’ शीर्षक असलेले व्हिडिओ शेअर केले. यामध्ये विद्यार्थ्यांना मतभेदाचे शांततापूर्ण प्रतीक म्हणून त्यांची पुस्तके आणि बॅगांसह गणवेशात येण्याचे आवाहन केले होता.

गुरुंगचा एक कार्यकर्ता म्हणून प्रवास खूप वैयक्तिक आहे. माजी कार्यक्रम संयोजक म्हणून काम करणारे गुरुंग २०१५ च्या भूकंपानंतर समाजकार्याकडे वळला. या भूकंपात त्याने स्वतःचे मूल गमावले होते. ‘‘माझ्या हातात एक मूल मरण पावले. मी तो क्षण कधीही विसरणार नाही,’’ असे तो सांगतो. त्यांनी ऑनलाइन केलेल्या एका एसओएस पोस्टने २०० स्वयंसेवकांना कसे आकर्षित केले हे त्याने स्पष्ट केले आणि त्या क्षणाने त्याचे आयुष्य बदलले, असे तो सांगतो.

गेल्या काही वर्षांत, हामी नेपाळला जोरदार पाठिंबा मिळत आहे. प्रसिद्ध नेत्ररोगतज्ज्ञ डॉ. संदुक रुईत मार्गदर्शक म्हणून काम करतात, तर २०१८ च्या मिस युनिव्हर्स नेपाळ मनिता देवकोटा त्यांच्या सदिच्छा दूत आहेत.

त्यांच्या समर्थकांमध्ये कोविड-१९ प्लाझ्मा बँक सुरू करण्यास मदत करणाऱ्या अभिनेत्री प्रियंका कार्की; गरीब कुटुंबांना अन्न मदत करणाऱ्या स्वस्तिमा खडका; आणि या कारणासाठी निधी उभारणाऱ्या गायिका अभया सुब्बा यासारख्या सेलिब्रिटींचाही समावेश आहे.

महत्त्वाचे म्हणजे, हा गट राजकीय पक्षांपासून स्वतःच्या स्वातंत्र्यावर भर देतो. इंस्टाग्रामवर, ‘‘लोकांसाठी, लोकांद्वारे’’ असे त्याचे ब्रीद आहे. आज, या एनजीओचे १,६०० हून अधिक सदस्य आहेत आणि त्यांना अल जझीरा, कोका-कोला, व्हायबर, गोल्डस्टार आणि मलबेरी हॉटेल्स सारख्या ब्रँडकडूनही पाठिंबा मिळाला आहे.

गुरुंगचे नेतृत्व आता नेपाळच्या ‘जनरल-झेड’साठी एक प्रमुख आवाज बनले आहे. तेथील तरुण आणि नागरिकांना पारदर्शकता आणि बदल हवा आहे. तो या माध्यमातून मिळेल, असा त्यांना विश्वास वाटतो. ‘‘नव्या पिढीने पुढे येऊन देश चालवण्याच्या जुन्या पद्धतींना आव्हान देण्याची वेळ आली आहे,’’ असे तो सांगतो… ‘‘जर तुमच्याकडे इच्छाशक्ती असेल तर तुम्ही काहीही करू शकता,’’ असा त्याचा विश्वास आहे.