लडाख : लडाखला राज्याचा दर्जा मिळावा यासाठी सुरू असलेल्या आंदोलनाला बुधवारी (२४ सप्टेंबर) हिंसक वळण लागले. त्यात चौघांचा मृत्यू झाला. ३० जण जखमी झाले आहेत. या प्रकारानंतर शिक्षणतज्ज्ञ आणि पर्यावरणवादी कार्यकर्ते सोनम वांगचुक यांनी त्यांचे १५ दिवसांचे उपोषण मागे घेतले. (Ladakh Protest)
हिंसाचार भडकल्याच्या पार्श्वभूमीवर जिल्हा प्रशासनाने सर्वत्र जमावबंदी आदेश लागू केला आहे. सभा, मेळावे आणि परवानगीशिवाय मिरवणुका काढण्यावर बंदी घालण्यात आली आहे.
दरम्यान, ” लेहमध्ये निदर्शनादरम्यान तोडफोड झाली. अनेक कार्यालये आणि पोलिसांच्या वाहनांची तोडफोड आणि जाळपोळ करण्यात आली. लेहमध्ये बंदची घोषणा करण्यात आली, परंतु तरुण मोठ्या संख्येने आले. हा तरुणांचा राग होता, जनरल-झेड क्रांती होती,’’ असे वांगचुक यांनी म्हटले आहे. या हिंसक घटनेने मला तीव्र होत आहे, असेही ते म्हणाले. (Ladakh Protest)
“लेह जिल्ह्याच्या हद्दीत सार्वजनिक शांतता आणि शांतता बिघडण्याची, मानवी जीविताला धोका निर्माण होण्याची आणि कायदा आणि सुव्यवस्थेचा प्रश्न निर्माण होण्याची शक्यता असल्याचे निदर्शनास आले आहे. आणि सार्वजनिक सुव्यवस्था आणि शांतता राखण्यासाठी त्वरित प्रतिबंधात्मक आणि उपाययोजना आवश्यक आहेत, ” असे लेहच्या जिल्हा प्रशासनाने म्हटले आहे.
सक्षम अधिकाऱ्यांच्या पूर्व लेखी परवानगीशिवाय मिरवणुका, रॅली काढण्यावरही जिल्हाधिकाऱ्यांनी बंदी घातली आहे.
भाजप कार्यालयाला आग
आंदोलकांनी शहरातील भाजप कार्यालय जाळून टाकले, दगडफेक केली आणि पोलिसांशी तीव्र संघर्ष केला. लडाख राजधानीत पूर्ण बंद असताना ज्वाला आणि धुराचे लोट दूरवरून दिसत होते.
परिस्थितीवर लक्ष ठेवणाऱ्या अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, घटनास्थळी अधिका-यांना पाठवण्यात आले आणि काही तासांच्या तीव्र संघर्षानंतर परिस्थिती नियंत्रणात आणण्यात आली.
लेह एपेक्स बॉडी (LAB) च्या युवा शाखेने गेल्या १४ दिवसांपासून उपोषण करणाऱ्या पर्यावरणवादी सोनम वांगचुक यांना पाठिंबा देण्यासाठी निषेधाचे आवाहन केले होते.
निषेध आवाहनाला प्रतिसाद देत, लेह शहर बंद ठेवण्यात आले आणि एनडीएस स्मारक मैदानावर मोठ्या संख्येने लोक जमले. नंतर सहाव्या अनुसूची आणि राज्याच्या समर्थनार्थ घोषणा देत शहरातील रस्त्यांवरून मोर्चा काढण्यात आला. (Ladakh Protest)
तरुणांना हिंसाचारास प्रवृत्त करून निदर्शने मोडून काढण्याचा डाव : वांगचुक
या हिंसाचाराच्या पार्श्वभूमीवर, पर्यावरणवादी कार्यकर्ते सोनम वांगचुक यांनी सांगितले की, “असे काही घडेल याची कोणालाही कल्पना नव्हती.” “शाळेतील मुली, महाविद्यालयीन विद्यार्थी आणि भिक्षू” यांचा समावेश असलेल्या निदर्शकांच्या गटाची पोलिसांशी चकमक झाल्यानंतर ते आभासी पत्रकार परिषदेत बोलत होते.
राज्याचा दर्जा आणि या प्रदेशाला सहाव्या अनुसूचीचा दर्जा देण्यासह अनेक दीर्घकाळ प्रलंबित मागण्यांवर ठोस चर्चा करण्यास केंद्राकडून होत असलेल्या विलंबाबद्दल लेह एपेक्स बॉडी (LAB) आणि कारगिल डेमोक्रॅटिक अलायन्स (KDA) यांनी पुकारलेल्या ३५ दिवसांच्या उपोषणादरम्यान लेह शहरात भाजप कार्यालयाबाहेर हिंसक निदर्शने झाली.
“आज लडाखमध्ये जनरल झेडचा उन्माद पाहायला मिळाला. ते कोणाचेही ऐकत नव्हते. त्यांना गोळ्यांची भीतीही नव्हती,” असे श्री. वांगचुक म्हणाले.
“आम्ही उपोषणाला बसण्याची ही पाचवी वेळ आहे. शांततापूर्ण निदर्शनांना आज हिंसक वळण लागले. शांततापूर्ण निदर्शनांचा काही परिणाम होत नाही, असे तरुणांचे म्हणणे होते. गेल्या काही दिवसांपासून तरुणांकडून आम्हाला तेच सांगण्यात येत होते,” असे त्यांनी सांगितले. (Ladakh Protest)
दोघा निदर्शकांना एका दिवसापूर्वी रुग्णालयात दाखल केल्यानंतर बुधवारी परिस्थिती चिघळली.
ते म्हणाले, “१५ दिवसांच्या उपोषणानंतर (केंद्रीय) गृहमंत्रालयाने चर्चेसाठी तारीख दिली. यामुळे लोकांमध्ये आणखी संताप निर्माण झाला. सहावी अनुसूची पाच वर्षांपूर्वीइतकीच प्रासंगिक आहे. २०२० मध्ये, अशाच परिस्थितीत, आमच्या नेत्यांशी चर्चा करण्यासाठी दिल्लीहून एक विशेष विमान पाठवण्यात आले. चर्चेची तारीख निश्चित करण्यात झालेला विलंब हे तरुणांमध्ये संतापाचे एक प्रमुख कारण होते.”
तरुणांना हिंसाचार करण्यास भाग पाडून शांततापूर्ण सरकार निदर्शने मोडून काढत असल्याचा आरोप करत श्री. वांगचुक म्हणाले, “आज निषेधासाठी उतरलेल्या करणाऱ्या जनरल झेडचे चेहरे आम्हाला दिसले नव्हते. आजपर्यंत आमची तक्रार अशी होती की आंदोलनात तरुण सहभागी होत नाहीत. केवळ वृद्ध लोकच आंदोलनात आहेत. आतापर्यंत फक्त २५-३० तरुणांनीच सहभाग घेतला होता, आज ते आमच्या कल्पनेपलीकडे होते.’’
“लडाखमध्ये काँग्रेसचा इतका प्रभाव नाही की त्यांच्या आवाहनावर हजारो लोक लडाखच्या रस्त्यावर येतील,” असेही ते म्हणाले. (Ladakh Protest)
श्री. वांगचुक आणि लडाखमधील रहिवासी २०१९ मध्ये केंद्रशासित प्रदेशात रूपांतरित झालेल्या लडाखसाठी संवैधानिक संरक्षणाची मागणी करत आहेत.