नवी दिल्ली : उत्तर भारतातील पिप्रावा येथील स्तूपात बुद्धांच्या रक्षेसोबत सापडलेल्या रत्नसाठ्यांचा नियोजित लिलाव भारताने स्थगित करण्यास भाग पाडले. सोथेबीज (हाँगकाँग) येथे हा लिलाव होणार होता. त्याला भारताने आक्षेप घेतला आणि रितसर तक्रार केली. (Auction halted)
उत्तर प्रदेशातील पिप्रावा नावाच्या शहरात ब्रिटिश वसाहतवादी अभियंता विल्यम क्लॅक्सटन पेप्पे यांनी केलेल्या उत्खननावेळी बुद्धांच्या अवशेषांसोबत अठराशे मौल्यवान रत्ने सापडली होती.
पेप्पे यांनी केलेल्या शोधात सापडलेले भाग कोलकाता येथील संग्रहालयाकडे सुपूर्द ण्यात आले होते. हाडांचे तुकडे आणि अस्थी हाँगकाँगमार्गे सियामच्या राजाला भेट म्हणून पाठवण्यात आले होते. ते आग्नेय आशियातील स्तूपांमध्ये पुरण्यात आले होते. रत्नांच्या अवशेषांपैकी सुमारे एक पंचमांश भाग पेप्पे यांनी जपून ठेवला होता. (Auction halted)
पेप्पे यांच्या वारसांनी त्याचा लिलाव करण्याचे निश्चित केले होते. सोथेबीजच्या माध्यमातून हा लिलाव होणार होता. प्राचीन बौद्ध धर्मात तुलनात्मक महत्त्व असलेले आणि यापूर्वी कधीही लिलावात दिसले नाहीत, अशा या मौल्यवान रत्नांचा लिलाव होणार होता. ‘‘अतुलनीय धार्मिक, पुरातत्वीय आणि ऐतिहासिक महत्त्व’’ असलेली ही रत्ने आहेत, असे सोथेबीजने त्यांच्या वेबसाइटवर म्हटले होते.
या लिलावाला भारत सरकारच्या सांस्कृतिक मंत्रालयाने आक्षेप घेतला होता.
‘‘५ मे रोजी सोथेबीज हाँगकाँगच्या असोसिएट जनरल कौन्सिल आयव्ही वोंग यांना उद्देशून लिहिलेल्या कायदेशीर सूचनेत, भारतीय संस्कृती मंत्रालयाने लिलावातून अवशेष मागे घेण्याची मागणी केली. कारण अशी विक्री भारतीय आणि आंतरराष्ट्रीय कायदे तसेच संयुक्त राष्ट्रांच्या अधिवेशनांचे उल्लंघन ठरेल,’’ असे साउथ चायना मॉर्निंग पोस्टने वृत्त दिले.
ही रत्ने ‘‘भारताचा आणि जागतिक बौद्ध समुदायाचा अविभाज्य धार्मिक आणि सांस्कृतिक वारसा आहेत,’’ असे या तक्रारीतत म्हटले आहे. (Auction halted)
‘‘भारत सरकारने उपस्थित केलेल्या बाबी लक्षात घेता आणि प्रेषकांच्या सहमतीने, ७ मे रोजी होणारा बुद्धाच्या पिप्रहवा येथे सापडलेल्या ऐतिहासिक रत्नांचा लिलाव पुढे ढकलण्यात आला आहे,’’ असे लिलाव गृहाने जाहीर केले आहे.
शाक्य वंशातील राजकुमार सिद्धार्थ गौतम यांचा जन्म नेपाळमधील लुंबिनी येथे झाला होता. बिहार राज्याच्या सीमेपासून केवळ २० मैलांवर हे ठिकाण आहे.
उत्खननावेळी काय सापडले होते?
विल्यम क्लॅक्सटन पेप्पे यांनी १८९८ मध्ये पिप्रहवा येथे केलेल्या उत्खननावेळी त्यांना एका प्राचीन बौद्ध स्तूपाचे अवशेष सापडले. त्याखाली वाळूच्या दगडासारखा एक शवपेटीसारखा मोठा कक्ष होता. आत रत्नांचे अवशेष आणि हाडांचे तुकडे असलेली राख असलेली पाच भांडी होती. एका कलशावर प्राचीन पालीमध्ये ‘‘बुद्धाचे अवशेष, ऑगस्ट एक’’ असे लिहिलेले होते.
हेही वाचा :
बीएसएफकडून सात दहशतवादी यमसदनी
द्वेषपूर्ण भाषणे देणाऱ्यांवर कठोर कारवाई करा