नवी दिल्लीतल्या एआय समिटदरम्यान युवक काँग्रेसच्या फसलेल्या आंदोलनाच्या पार्श्वभूमीवर सोशल मीडियावर जे समर्थनाचे संदेश येत आहेत, ते मला पक्षाच्या भविष्यासाठी काही प्रमाणात सकारात्मक वाटतात. कोणताही पक्ष यशस्वी व्हायचा असेल तर त्याच्याकडे असे समर्थक असणे गरजेचे असते, जे पराभवातही विजय शोधतात. काँग्रेसमध्ये असे समर्थक जवळजवळ दिसेनासे झाले होते. जर त्यांची उपस्थिती जाणवण्याजोगी असेल, तर ती पक्षासाठी चांगली बाब आहे.
राकेश कायस्थ
आता मूळ मुद्द्याकडे वळूया. माझ्या मते युवक काँग्रेसचे आंदोलन हे एक मूर्खपणाचे पाऊल होते. यामुळे पक्षातील वैचारिक जडत्व आणि आधीच कोलमडलेली संघटनात्मक रचना पुन्हा एकदा उघड झाली. त्यासाठी पुढील मुद्द्यांकडे लक्ष वेधतो. (The fallacy of Congress’ failed movement)
१. एआय समिटच्या दोन दिवस आधी केंद्रीय मंत्री किरण रिजिजू यांनी राहुल गांधी यांना देशासाठी सर्वात धोकादायक व्यक्ती म्हटले होते. त्यानंतर २४ तासांच्या आत राजस्थान भाजपशी संबंधित एका व्यक्तीने राहुल गांधींसह २५ खासदारांना गोळी घालण्याची धमकी दिली होती. स्वतंत्र भारताच्या इतिहासात प्रथमच विरोधी पक्षनेत्याला अशा प्रकारे ठार मारण्याची धमकी देण्यात आली.
२. काँग्रेस पक्ष या प्रश्नावर देशभर रान उठवू शकला असता. गृहमंत्र्यांपासून पंतप्रधानांपर्यंत सर्वांना जबाबदार धरू शकले असते. आठवून बघा, काही दिवसांपूर्वी एका अज्ञात व्यक्तीच्या कथित अपमानास्पद वक्तव्यावर नरेंद्र मोदी यांनी बिहार बंद पाडला होता. राहुल गांधींना मिळालेली धमकी ही त्यापेक्षा कितीतरी मोठी घटना होती. सध्या जनमतही राहुल गांधींच्या बाजूने आहे. पण काँग्रेसने हा मुद्दा सोडून एक अपयशी नाट्य निर्माण केले आणि तथाकथित “गोदी मीडिया”ला पुन्हा हल्ला करण्याची संधी दिली. (The fallacy of Congress’ failed movement)
३. आंदोलन बरोबर की चूक, हे ठरवण्याचा एकच निकष असतो—त्याचा परिणाम काय झाला? आंदोलन टॉपलेस केले की साध्या कपड्यांत, हा गौण मुद्दा आहे. महत्त्वाचा प्रश्न म्हणजे प्रभाव. या आंदोलनाचा परिणाम शून्य राहिला. अशा धोकादायक ‘गोरिल्ला’ पद्धतीच्या आंदोलनासाठी युवक काँग्रेसऐवजी एनएसयूआयच्या कार्यकर्त्यांचा वापर करता आला असता. मोठ्या नेत्यांनी कॅमेऱ्यासमोर येऊन “आमच्याकडे दुसरा मार्ग नव्हता” असे हताश विधान करणे योग्य नव्हते.
४. भाजपला असे काही करायचे असते तर त्यांनी अधिक आक्रमक तयारीसह आपले लोक मैदानात उतरवले असते. आणि जर योजना अपयशी ठरली असती तर त्यांनी लगेच त्यापासून पळ काढला असता. ‘ऑपरेशन सिंदूर’नंतर घराघरात सिंदूर वाटपाची कल्पना उलटली. त्यावेळी भाजपने असेच केले—प्रवक्ते तात्काळ म्हणू लागले की, पक्षाने असा कोणताही अधिकृत कार्यक्रम जाहीर केलेला नव्हता.
५. काँग्रेसने फक्त १० कार्यकर्ते उतरवले आणि ते इंग्रजीत घोषणा देत होते. प्रश्न असा की तुम्ही कोणाला उद्देशून बोलत होतात—भारतीय मतदारांना की आंतरराष्ट्रीय समुदायाला? जर जगाचे लक्ष वेधायचे होते, तर त्यात अर्थ नाही. भारत असा देश नाही की येथील घटना बाहेरच्या जगाला कळणार नाहीत. एआय समिटमधील अव्यवस्थेची बातमी अल-जझीरा पासून रॉयटर्सपर्यंत सर्वांनी दिली आहे. त्यामुळे संदेश भारतीय मतदारांनाच द्यायचा होता.
६. घोषणाबाजी होती—“PM is compromised.” उत्तर प्रदेश, बिहार, हरियाणा किंवा राजस्थानमधील सामान्य मतदारांना या इंग्रजी वाक्यातील सूचक अर्थ समजेल का? हे अवघड आहे. राहुल गांधींनी संसदेत हा मुद्दा मांडला असला तरी तो सर्वसामान्यांपर्यंत पोहोचेलच असे नाही.
७. सरळ शब्दांत “ट्रम्पकडून ब्लॅकमेल होणे थांबवा” किंवा “देश विकणारा व्यापार करार मागे घ्या” असे का सांगितले नाही? आंदोलनकर्ते बेरोजगारीबद्दल बोलत होते. भाजपचा आयटी सेल त्यातील एखादा तुकडा वापरून उलट दावा करेल की पंतप्रधानांनी बेरोजगारी कमी करण्यासाठी कार्यक्रम केला आणि काँग्रेसने तो बिघडवला. त्याला उत्तर देणे कठीण जाईल.
८. समाजवादी पक्षापासून ते तृणमूल कांग्रेस पर्यंत इतर विरोधी पक्ष लहान कार्यक्रमही पूर्ण नियोजन आणि समन्वयाने करतात. काँग्रेसमध्ये ही शिस्त दिसत नाही. अखिलेश यादव यांनी जुन्या बहुजन राजकारणाला “पीडीए”चा नवा आराखडा देऊन त्याला नव्याने सुसंगत केले आणि लोकसभेत भाजपला दुसऱ्या क्रमांकावर ढकलले—असे उदाहरण काँग्रेसने अभ्यासायला हवे.
९. राहुल गांधींनी आरएसएसविरोधात सुरू केलेला वैचारिक संघर्ष निश्चितच उल्लेखनीय आहे. त्यांची वैयक्तिक प्रतिमा उंचावत आहे. पण त्याच वेळी काँग्रेसची संघटनात्मक ताकद खालावत चालली आहे, याकडे दुर्लक्ष करून चालणार नाही.
१०. काँग्रेसचे कार्यक्रम पाहिल्यावर वाटते की, यांच्या नाटकाला दिग्दर्शकच नाही. प्रत्येक जण आपापल्या पद्धतीने भूमिका करत आहे. परिणामी, वीर रस हास्य रसामध्ये आणि श्रृंगार करुण रसामध्ये बदलतो. गंभीर विषयही विनोदी वाटू लागतात. आणि एकूण प्रभाव कमी होतो.
११. काँग्रेस हा एक राजकीय पक्ष आहे आणि राहुल गांधी हे निवडणुकीच्या राजकारणातील नेते आहेत. त्यामुळे त्यांचे मूल्यमापन एकाच निकषावर व्हायला हवे—त्यांच्या निर्णयांचा जमिनीवर किती परिणाम होतो आणि ते विरोधकांवर किती आघाडी मिळवून देतात. बाकी सर्व गोष्टी गौण आहेत. (The fallacy of Congress’ failed movement)
