नवी दिल्ली : भारतात डेंग्यूविरोधातील लढा अधिक मजबूत करण्याच्या दिशेने एक महत्त्वाचा टप्पा गाठण्यात आला आहे. केंद्रीय औषध मानक नियंत्रण संघटनेने (CDSCO) देशातील पहिल्या डेंग्यू लस ‘क्यूडेंगा’ ला बाजारात विक्रीसाठी मंजुरी दिली आहे. या लशीमुळे ४ ते ६० वर्षे वयोगटातील व्यक्तींना डेंग्यूपासून संरक्षण मिळणार असल्याचा दावा करण्यात आला आहे. (India’s first dengue vaccine)
आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण मंत्रालयाच्या अखत्यारीतील सीडीएससीओने औषधाची गुणवत्ता, सुरक्षितता आणि परिणामकारकतेची सविस्तर तपासणी केल्यानंतर ही मंजुरी दिली आहे. औषधे आणि सौंदर्यप्रसाधने कायदा, १९४० तसेच औषध नियम, १९४५ यांच्या निकषांनुसार वैज्ञानिक मूल्यमापन केल्यानंतर या लसीला मान्यता देण्यात आली.
जर्मनीतील कंपनीने विकसित केली लस
क्यूडेंगा ही लस जर्मनीतील ताकेदा जीएमबीएच या कंपनीने विकसित केली आहे. भारतात ती ताकेदा बायोफार्मास्युटिकल्स इंडिया प्रायव्हेट लिमिटेडमार्फत उपलब्ध करून दिली जाणार आहे.
ही जिवंत पण दुर्बल करण्यात आलेल्या विषाणूपासून तयार केलेली टेट्राव्हॅलंट डेंग्यू लस आहे. म्हणजेच डेंग्यू विषाणूच्या चारही प्रमुख प्रकारांविरुद्ध शरीरात प्रतिकारशक्ती निर्माण करण्यास ती मदत करते. ही लस आधुनिक रिकॉम्बिनंट डीएनए तंत्रज्ञानाचा वापर करून विकसित करण्यात आली आहे. (India’s first dengue vaccine)
ही लस इंजेक्शनद्वारे दिली जाणार असून दोन मात्रा घ्याव्या लागतील. पहिल्या आणि दुसऱ्या मात्रेमध्ये तीन महिन्यांचे अंतर ठेवण्यात येईल. प्रत्येक मात्रा ०.५ मिलिलिटर असेल.
अनेक देशांमध्ये आधीच वापर
क्यूडेंगा लसीची सुरक्षितता आणि परिणामकारकता तपासण्यासाठी ब्राझील, थायलंड, श्रीलंका यांसह आठपेक्षा अधिक देशांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर क्लिनिकल अभ्यास करण्यात आला.
हेही वाचाः ICMR Research: कोविड लसीकरण आणि अकाली मृत्यूचा संबंध आहे?
भारतातही ४ ते ६० वर्षे वयोगटातील व्यक्तींवर या लसीची तिसऱ्या टप्प्यातील महत्त्वपूर्ण चाचणी घेण्यात आली. या अभ्यासात ही लस निरोगी मुले, किशोरवयीन आणि प्रौढांमध्ये सुरक्षित व प्रभावी असल्याचे आढळले. (India’s first dengue vaccine)
केंद्रीय आरोग्य मंत्रालयाच्या माहितीनुसार, या लसीला आतापर्यंत ४२ देशांमध्ये मंजुरी मिळाली आहे. यामध्ये युरोपियन युनियन, ब्रिटन, स्वित्झर्लंड, इंडोनेशिया, मलेशिया आणि थायलंड यांसारख्या देशांचा समावेश आहे. जागतिक आरोग्य संघटनेने (WHO) देखील या लसीला प्री-क्वालिफिकेशन प्रदान केले आहे.
आतापर्यंत जगभरात या लसीच्या २.४ कोटींपेक्षा अधिक मात्रा वितरित करण्यात आल्या असून, बाजारात उपलब्ध झाल्यानंतरच्या निरीक्षणातही तिचा सुरक्षिततेचा विक्रम समाधानकारक असल्याचे आढळले आहे.
डेंग्यू नियंत्रणाला मिळणार नवी ताकद
भारतामध्ये दरवर्षी मोठ्या संख्येने नागरिकांना डेंग्यूची लागण होते. डासांमार्फत पसरणाऱ्या या आजारामुळे अनेक रुग्णांना रुग्णालयात दाखल करावे लागते आणि गंभीर प्रकरणांमध्ये जीवितालाही धोका निर्माण होतो. (India’s first dengue vaccine)
आरोग्य मंत्रालयाच्या मते, ही लस देशातील डेंग्यू नियंत्रणाच्या प्रयत्नांना अधिक बळ देईल. मात्र, डेंग्यूचा प्रसार रोखण्यासाठी डासांचे नियंत्रण, स्वच्छता, रोगनियंत्रण, वेळेवर निदान आणि योग्य उपचार हे उपायही तितकेच महत्त्वाचे राहतील.
दीर्घकालीन संरक्षणाचा दावा
ताकेदाच्या जागतिक संशोधन कार्यक्रमात २८ हजारांहून अधिक स्वयंसेवकांचा समावेश होता. या कार्यक्रमांतर्गत पहिला, दुसरा आणि तिसरा टप्पा मिळून एकूण १९ क्लिनिकल चाचण्या घेण्यात आल्या.
हेही वाचाः ब्रेन कॅन्सरच्या उपचारात नवी आशा
या अभ्यासानुसार, दुसरी मात्रा घेतल्यानंतर १२ महिन्यांनी डेंग्यू संसर्गापासून संरक्षण देण्यामध्ये लसीची परिणामकारकता सुमारे ८० टक्के होती. (India’s first dengue vaccine)
तसेच १८ महिन्यांनंतर डेंग्यूमुळे रुग्णालयात दाखल होण्यापासून संरक्षण देण्यामध्ये तिची परिणामकारकता सुमारे ९० टक्के असल्याचे आढळले.
दीर्घकालीन अभ्यासातून असेही दिसून आले की, दोन मात्रा घेतल्यानंतर ही लस डेंग्यूमुळे रुग्णालयात दाखल होण्याचे प्रमाण कमी करण्यात प्रभावी ठरते. डेंग्यू विषाणूच्या चारही प्रकारांविरुद्ध तिची संरक्षणक्षमता अनेक वर्षे टिकून राहण्याचे संकेतही अभ्यासातून मिळाले आहेत.
भारतात उपलब्धतेची तयारी
मंजुरी मिळाल्यानंतर ताकेदा कंपनी भारतीय नियामक संस्था, आरोग्य विभाग आणि वैद्यकीय तज्ज्ञांच्या सहकार्याने या लसीच्या उपलब्धता आणि वितरणासाठी आवश्यक नियोजन करणार आहे. (India’s first dengue vaccine)
डेंग्यूच्या वाढत्या प्रादुर्भावाच्या पार्श्वभूमीवर भारतात पहिल्या डेंग्यू लसीला मिळालेली मंजुरी सार्वजनिक आरोग्य क्षेत्रासाठी महत्त्वाची मानली जात आहे. या लसीमुळे डेंग्यू प्रतिबंधासाठी एक नवा पर्याय उपलब्ध होणार असून, देशातील डेंग्यू नियंत्रण मोहिमेला अधिक प्रभावीपणे पुढे नेण्यास मदत होण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.