Friday, November 6, 2026
Home » Nobel Prize
Tag:

Nobel Prize

Nobel Peace Prize awarded to Navi Pillay
ताज्या बातम्यामहिला

भारतीय वंशाच्या नावी पिल्ले शांततेचे नोबेल जाहीर

by प्रतिनिधी
written by प्रतिनिधी

नवी दिल्ली : प्रतिनिधी : दक्षिण अफ्रिकेतील भारतीय वंशाच्या कायदेतज्ज्ञ, मानवधिकार कार्यकर्त्या नवनेथम उर्फ नावी पिल्लेंना २०२६ चं शांततेचे नोबेल पारितोषिक जाहीर झाले आहे. नार्वेच्या नोबेलविषयक समितीने सर्व निकषांचा विचार करुन नावी पिल्लेंच्या नावाची घोषणा केली. यंदा जगातील आठ युद्धे मी थांबवली असा दावा करत अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी नोबेल पारितोषिक आपल्याला मिळावे असा दावा केला. पण त्यांच्या दाव्याकडे नोबेल समितीने दुर्लक्ष करत पिल्लेंच्या नावावर शिक्कामोर्तब केले. गवतर्षी व्हेनेझुएलच्या विरोधी पक्षनेत्या मारिया कोरिना मचाडो यांना शांततेसाठीचे नोबेल पारितोषिक मिळाले होते. नार्वेची राजधानी ओस्लो येथे १० डिसेंबर रोजी हा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. (Nobel Peace Prize awarded to Navi Pillay)

कोण आहेत नावी पिल्ले

नावी पिल्ले यांचा जन्म २३ सप्टेंबर १०४१ मध्ये अफ्रिकेतील डर्बन येथे झाल्या. त्यांचे पालक तामिळ वंशाचे होते.त्यांचे शिक्षण हार्वर्ड विद्यापीठात झाले.  १९६७ मध्ये नेतल प्रांतात त्यांनी वकिलीची प्रॅक्टिस सुरू केली. या प्रांतात वकिल म्हणून काम करणाऱ्या त्या पहिल्या माहिला होत्या. त्यांनी वर्णभेदाचे खटले लढले. तसेच राजकीय कैद्यांना दिल्या जाणाऱ्या अपमनास्पद वागणुकीसाठी त्यांनी लढा दिला.  १९९५ मध्ये नावे पिल्ले दक्षिण अफ्रिकेच्या उच्च न्यायालयात पहिल्या कुष्णवर्णीय न्यायाधीश म्हणून रुजू झाल्या होत्या.  वर्णद्वेषाविरोधात लढणाऱ्या नेल्सन मंडेला आणि इतर कार्यकर्त्यांच्या बचावासाठी त्यांनी सुरवातीच्या काळात कायदेशीर लढा दिला होता. नावी पिल्ले यांनी सप्टेंबर २००८ ते ऑगस्ट २०१४ या कालावधीत संयुक्त राष्ट्राच्या मानवाधिकार उच्चायुक्त म्हणून काम पाहिले आहे. (Nobel Peace Prize awarded to Navi Pillay)

0 comments
0 FacebookTwitterPinterestEmail
nobel prize
Uncategorized

एसेमोग्लू, जॉन्सन, रॉबिन्सन यांना अर्थशास्त्राचा नोबेल जाहीर

by प्रतिनिधी
written by प्रतिनिधी

महाराष्ट्र दिनमान ऑनलाईन डेस्क : रॉयल स्वीडिश ॲकॅडमी ऑफ सायन्सेसने २०२४ चे अर्थशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक डॅरॉन एसेमोग्लू, सायमन जॉन्सन आणि जेम्स ए. रॉबिन्सन यांना आज (दि.१४) संयुक्तपणे जाहीर केले आहे. “संस्थांची निर्मिती आणि त्याचा आर्थिक समृद्धीवरील परिणाम” या विषयावरील अभ्यासासाठी त्यांना अर्थशास्त्रातील नोबेल देण्यात आल्याचे  रॉयल स्वीडिश ॲकॅडमी ऑफ सायन्सेसने जाहीर केले. (Nobel Prize)

यंदाच्या अर्थशास्त्रातील नोबेल विजेत्यांनी त्यांच्या संशोधनातून राष्ट्रांमधील समृद्धीचे महत्त्व अधोरेखित केले आहे. डॅरॉन एसेमोग्लू, सायमन जॉन्सन आणि जेम्स रॉबिन्सन यांनी देशाच्या समृद्धीसाठी सामाजिक संस्थांचे महत्त्व जगाला पटवून दिले आहे. लोकसंख्येचे शोषण करणाऱ्या संस्था अधिक चांगल्यासाठी वाढ किंवा बदल घडवून आणत नाहीत, असे देखील या संशोधनात म्हटले आहे.

जगातील 20 टक्के देश हे सर्वात श्रीमंत आहेत. ते जगातील सर्वात गरीब २० टक्के देशांपेक्षा ३० पटीने श्रीमंत आहेत. सर्वात श्रीमंत आणि गरीब देशांमधील उत्पन्नातील तफावतही कायम आहे. तुलनेत जरी सर्वात गरीब देश श्रीमंत झाले असले तरी, ते सर्वात समृद्ध देशांची बरोबरी करू शकत नाहीत. का ? तर यंदाच्या संशोधनातून एक नवीन बाब समोर आली आहे ती म्हणजे दोन्ही देशातील समाजातील संस्थांमधील फरक, असे देखील यंदाच्या अर्थशास्त्र विजेत्यांनी त्यांच्या संशोधनात मांडले आहे. ( Nobel Prize)

१९६९ पासून दिले जाते अर्थशास्त्राचे नोबेल

आल्फ्रेड नोबेल यांच्या स्मृतीप्रित्यर्थ अर्थशास्त्रातील स्वेरिजेस रिक्सबँक पुरस्कार दिला जातो. . Sveriges Riksbank ने १९६८ मध्ये पारितोषिकाची स्थापना केली आणि रॉयल स्वीडिश अकादमी ऑफ सायन्सेसला १९६९ पासून आर्थिक विज्ञानातील पारितोषिक विजेते निवडण्याचे काम देण्यात आले.

हेही वाचा :

0 comments
0 FacebookTwitterPinterestEmail
The Nobel Prize
देश-विदेश

हान कांग यांना साहित्याचे नोबेल जाहीर

by प्रतिनिधी
written by प्रतिनिधी

महाराष्ट्र दिनमान ऑनलाईन डेस्क : २०२४ या वर्षतील साहित्यातील नोबेल पारितोषिक दक्षिण कोरियाच्या प्रसिद्ध लेखिका हान कांग यांना “intense poetic prose” या रचनेसाठी जाहीर झाले आहे. मानवी जीवनातील असुरक्षितता, ऐतिहासिक वेदना आणि त्याचे परिणाम प्रभावीपणे मांडण्याचे काम त्यांच्या लेखनातून होते. हान कांग यांची साहित्यिक शैली ही वाचकांना अंतर्मुख करणारी असून ती मानवी अस्तित्वाच्या वेदना आणि नाजुकतेवर प्रकाश टाकते. (The Nobel Prize)

१९०१ पासून साहित्यातील नोबेल पुरस्कार देण्यास सुरुवात झाली असून आतापर्यंत एकूण ११६ वेळा हा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला आहे. या सन्मानात चार वेळा एकापेक्षा जास्त साहित्यिकांनी हा पुरस्कार जाहीर झाला आहे, तर आतापर्यंत १७ महिला साहित्यिकांनी या प्रतिष्ठित पुरस्कारावर आपले नाव कोरले आहे.

१९९३ मध्ये केली करिअरला सुरुवात

नोबेल पारितोषिक विजेते हान कांग यांचा जन्म १९७० मध्ये दक्षिण कोरियातील ग्वांगजू येथे झाला. जेव्हा ती नऊ वर्षांची होती, तेव्हा ती तिच्या कुटुंबासह सोलला गेली. त्यांचे वडीलही प्रसिद्ध कादंबरीकार आहेत. हान कांगने आपल्या लेखनासोबतच कला आणि संगीतातही स्वत:ला वाहून घेतले. हान कांग यांनी १९९३ मध्ये कोरियन मासिक साहित्य आणि सोसायटीमधील अनेक कवितांच्या प्रकाशनाने आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात केली. तिचे गद्य पदार्पण १९९५ मध्ये लव्ह ऑफ येओसू (कोरियन भाषेत) या लघुकथा संग्रहाने सुरू झाले. कादंबरी आणि लघुकथा या दोन्ही गोष्टी नंतर लगेचच आल्या. (The Nobel Prize)

हान कांगच्या आंतरराष्ट्रीय कादंबऱ्या

हान कांगच्या प्रमुख आंतरराष्ट्रीय कादंबऱ्यांमध्ये द व्हेजिटेरियनचा समावेश होतो. या कविता तीन भागांत लिहिल्या गेल्या, ज्यात हिंसक परिणामांचा उल्लेख करण्यात आला आहे. या कथेचा नायक मांस न खाण्याचा निर्णय घेतो आणि त्यानंतर त्याला वेगवेगळ्या प्रतिक्रियांना सामोरे जावे लागते. बुधवारी ९ ऑक्टोबर २०२४, डेव्हिड बेकर, डेमिस हसाबिस आणि जॉन जम्पर या शास्त्रज्ञांना प्रथिनांवर केलेल्या कामासाठी रसायनशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक देण्यात आले. रवींद्रनाथ टागोर हे एकमेव भारतीय आहेत ज्यांना साहित्याचे नोबेल पारितोषिक मिळाले आहे. १९१३ मध्ये त्यांना हा पुरस्कार मिळाला.

हेही वाचा :

0 comments
0 FacebookTwitterPinterestEmail
geoffrey e. hinton file photo
देश-विदेश

AIचे गॉडफादर ‘जेफ्री हिंटन’ यांना ‘नोबेल’; पुन्हा दिला ‘हा’ गंभीर इशारा

by प्रतिनिधी
written by प्रतिनिधी

महाराष्ट्र दिनमान ऑनलाईन डेस्क : आर्टिफिशिअल इंटेलिजन्सचे (AI) गॉडफादर अशी ओळख असलेल्या संशोधक जेफ्री हिंटन यांना जॉफ हॉफफिल्ड यांच्या समवेत फिजिक्समधील नोबेल पुरस्कार जाहीर झाला आहे. पुरस्कार जाहीर झाल्यानंतर रॉयल स्वीडिश अॅकडमी ऑफ फिजिक्सच्या सदस्यांशी त्यांनी संवाद साधला. यावेळी त्यांनी AIच्या गैरवापराबद्दल गंभीर इशारा दिला. (Geoffrey Hinton)

त्यांनी दिला ‘हा’ इशारा

हिंटन हे कॅनडातील टोरंटो विद्यापीठातील संशोधक आहेत. ते म्हणाले, AIची रचना म्हणजे एखाद्या माणसाच्या मेंदूची कॉपी केलेली आहे. याला आर्टिफिशिअल न्यूरल नेटवर्क असे म्हणतात. यावर हिंटन यांनी संशोधन केले आहे.

ते म्हणाले, ‘मानवी उत्क्रांतीमध्ये जे महत्त्व औद्योगिक क्रांतीचे आहे, तसेच AIचे असेल. यामुळे मानवाच्या बौद्धिक क्षमतांचा विकास होईल. माणसाला त्याच्यापेक्षा बुद्धिमान गोष्टींसोबत काम करण्याचा अनुभव नाही. यामुळे आपली उत्पादकता वाढेल. पण आपल्याला याच्या गैरवापराबद्दलही काळजी करावी लागेल. कदाचित गोष्टी आपल्या हाताच्या बाहेरही जाऊ शकतात. असे असले तरी, आरोग्यसेवा, संशोधन आणि हवामान बदलावर मात करण्यासाठी आपल्याला AIची मदत घेता येणार आहे.’ (Geoffrey Hinton)

कोण आहेत जेफ्री हिंटन?

जेफ्री हिंटन हे कम्प्युटर सायन्स आणि कॉग्निटिव्ह सायकॉलॉजीमध्ये  काम करतात. मशीन लर्निंगच्या पुढचा टप्पा म्हणजे AI होय. यामध्ये बॅकप्रोपगेशन या संकल्पनेला  अधिक महत्त्व आहे.  या बॅकप्रोपागेशनचा शोध हिंटन यांनी लावला होता. तसेच न्यूरल नेटवर्कमध्ये त्यांनी मौलिक संशोधन गेले.

सुरूवातीच्या काळात हिंटन  अमेरिकेत संशोधन करत होते.  यानंतर ते कॅनडामध्ये स्थायिक झाले. २०१२ साली हिंटन आणि त्यांच्या विद्यार्थ्यांनी Alex Net ही प्रणाली विकसित केली होती. फोटो ओळखू शकणारी ही प्रणाली त्या वेळी उपलब्ध प्रणालींपेक्षा ४० टक्के अधिक अचूक होती. (जेफ्री हिंटन)

जेफ्री हिंटन यांनी बनवलेले  Alex Net नंतर गुगलने विकत घेतले, त्याच वर्षी हिंटन गुगलमध्ये उपाध्यक्ष म्हणून रुजू झाले. २०२३मध्ये त्यांनी गुगलमधील नोकरीचा राजीनामा दिला होता. AIबद्दल खुलेपणाने मतं मांडता यावीत यासाठी त्यांनी ही भूमिका घेतली. ‘मी केलेल्या संशोधनाचा पश्चाताप नाही, पण दीर्घकाळाचा विचार केला तर AI अनियंत्रित होईल याची भीती वाटते,’ असे ते म्हणाले होते.

हेही वाचा :

0 comments
0 FacebookTwitterPinterestEmail
The Nobel Prize
Uncategorized

व्हिक्टर ॲम्ब्रोस, गॅरी रुवकुन यांना वैद्यकीय क्षेत्रासाठीचे नोबेल जाहीर

by प्रतिनिधी
written by प्रतिनिधी

महाराष्ट्र दिनमान ऑनलाईन डेस्क : अमेरिकेचे व्हिक्टर ॲम्ब्रोस आणि गॅरी रुवकुन यांना वैद्यकीय क्षेत्रातील विशेष कामगिरीबद्दल यंदाचे नोबेल पारितोषिक जाहीर करण्यात आले आहे. पुरस्कारांची घोषणा आज (दि. ७) करण्यात आली. मायक्रो आरएनएच्या (microRNA) शोधाबद्दल व्हिक्टर ॲम्ब्रोस आणि गॅरी रुवकुन यांना हा पुरस्कार देण्यात येत असल्याचे जाहीर करण्यात आले.

जनुकांच्या क्रियाकलापांचे नियमन करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावणाऱ्या मायक्रोआरएनए या सूक्ष्म रेणूच्या शोधाबद्दल या दोघांची पुरस्कारासाठी निवड करण्यात आल्याचे निवड समितीने म्हटले आहे. आपल्या शरीरातील सर्व पेशींची जनुके सारखीच असली तरी, स्नायू आणि चेतापेशी यांसारख्या विविध प्रकारच्या पेशींची कार्ये वेगवेगळी असतात, असे या शास्त्रज्ञांनी म्हटले आहे. अर्थशास्त्र, साहित्य, शांतता, विज्ञान अशा क्षेत्रात अतुलनीय कामगिरी करणाऱ्या व्यक्तींसाठी नोबेल पुरस्कार देण्यात येतो. दरवर्षीप्रमाणे यंदाही वैद्यकीय क्षेत्रासाठी पहिल्यांदा पुरस्काराची घोषणा करण्यात आली. त्यानंतर आता यापुढे १४ ऑक्टोबरपर्यंत अन्य क्षेत्रांतील पुरस्कारांची घोषणा करण्यात येईल.

हेही वाचा :

0 comments
0 FacebookTwitterPinterestEmail
error: Content is protected !!